दशैँमा मोटरसाइकलमा लामो यात्रा गर्दा के–के कुरामा ध्यान दिने ?

दशैँ नेपालीहरूको महान् पर्व हो। दशैँमा रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कामको सिलसिलामा घरबाहिर रहेका मानिसहरू परिवारसँगै चाडपर्व मनाउन घर फर्किने गर्छन्। यस समयमा सडकमा सवारीसाधनको चाप बढ्ने, लामो दूरीको यात्रा गर्नुपर्ने र कतिपय अवस्थामा हतारमा यात्रा गर्ने प्रवृत्तिले दुर्घटनाको जोखिमसमेत बढाउँछ। विशेषगरी मोटरसाइकलमा लामो यात्रा गर्दा सामान्य लापरबाहीले पनि गम्भीर दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले दशैँको यात्रालाई सुरक्षित बनाउन निम्न प्रश्नोत्तर उपयोगी हुन सक्छन्।

प्रश्न १: दशैँमा मोटरसाइकलमा लामो यात्रा गर्नुअघि सबैभन्दा पहिले के गर्नुपर्छ?

उत्तर: लामो यात्रामा निस्कनुअघि मोटरसाइकलको प्राविधिक अवस्था राम्रोसँग जाँच गर्नुपर्छ। टायरको हावा र अवस्था, ब्रेक, इन्जिन आयल, चेन, हेडलाइट, ब्रेक लाइट, इन्डिकेटर, हर्न तथा ऐना ठीक छन् कि छैनन् भनेर हेर्नुपर्छ। मोटरसाइकलको सर्भिसिङ गर्नुपर्ने अवस्था छ भने यात्राअघि नै गराउनु राम्रो हुन्छ। सम्भव भएसम्म दक्ष प्राविधिकबाट मोटरसाइकल जाँच गराउनुपर्छ।

प्रश्न २: मोटरसाइकल चलाउँदा हेल्मेट कत्तिको महत्त्वपूर्ण हुन्छ?

उत्तर: हेल्मेट मोटरसाइकल चालकको जीवन रक्षाका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण सुरक्षा साधन हो। चालक र पछाडि बस्ने दुवैले उपयुक्त र गुणस्तरीय हेल्मेट लगाउनुपर्छ। हेल्मेटको स्ट्र्याप राम्रोसँग बाँध्नुपर्छ, किनकि दुर्घटना हुँदा हेल्मेट टाउकोबाट खस्न सक्छ। हेल्मेटले दुर्घटना हुनबाट रोक्दैन, तर टाउकोमा लाग्ने चोटको जोखिम र गम्भीरता घटाउन मद्दत गर्छ।

प्रश्न ३: लामो यात्रा गर्दा कति समयसम्म लगातार मोटरसाइकल चलाउनु उपयुक्त हुन्छ?

उत्तर: लामो समयसम्म लगातार मोटरसाइकल चलाउँदा शरीर थाक्ने, ध्यान कमजोर हुने र प्रतिक्रिया दिन ढिलाइ हुने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले सामान्यतः प्रत्येक १–२ घण्टामा सुरक्षित स्थानमा रोकेर १०–१५ मिनेट आराम गर्नु उपयुक्त हुन्छ। निद्रा लागेमा वा अत्यधिक थकान महसुस भएमा यात्रा रोक्नुपर्छ। आराम गरेर मात्र पुनः यात्रा सुरु गर्नुपर्छ।

प्रश्न ४: दशैँको यात्रामा गति कस्तो राख्नुपर्छ?

उत्तर: आफ्नो सीप, सडकको अवस्था, ट्राफिकको चाप र मौसमअनुसार सुरक्षित गति कायम गर्नुपर्छ। अरूलाई उछिन्ने होड, तीव्र गति, जथाभावी ओभरटेक र घुम्तीमा तीव्र गतिमा मोटरसाइकल चलाउने बानी त्याग्नुपर्छ। विशेषगरी साँघुरो सडक, उकालो–ओरालो, पुल, बजार क्षेत्र र बस्तीमा गति कम गर्नुपर्छ। सडकमा तोकिएको गति सीमाभित्र रहेर पनि परिस्थितिअनुसार अझ कम गतिमा चलाउनु आवश्यक हुन सक्छ।

प्रश्न ५: वर्षा, हुस्सु वा चिप्लो सडकमा कसरी यात्रा गर्ने?

उत्तर: वर्षा, हुस्सु र चिप्लो सडकमा मोटरसाइकल चलाउँदा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ। गति कम गर्ने, अगाडिको सवारीसाधनसँग पर्याप्त दूरी राख्ने र अचानक ब्रेक लगाउने वा तीव्र मोड्ने काम नगर्ने गर्नुपर्छ। पानी जमेको ठाउँ, खाल्डाखुल्डी, हिलो र सडकमा बगेको ढुङ्गामाटोबाट सावधानीपूर्वक अघि बढ्नुपर्छ। दृश्यता अत्यन्त कम भएको वा पहिरोको जोखिम रहेको अवस्थामा यात्रा रोक्नु नै सुरक्षित हुन्छ।

प्रश्न ६: मोटरसाइकलमा यात्रा गर्दा कस्ता कागजात साथमा राख्नुपर्छ?

उत्तर: चालक अनुमतिपत्र, सवारी दर्ता प्रमाणपत्र (ब्लुबुक) र प्रचलित नियमअनुसार आवश्यक अन्य कागजात साथमा राख्नुपर्छ। सवारीसाधनको बीमा र नवीकरणको अवस्था पनि जाँच गर्नुपर्छ। कागजात साथमा हुनु कानुनी दायित्व पूरा गर्न मात्र होइन, बाटोमा आइपर्ने जाँच तथा आकस्मिक परिस्थितिमा पनि उपयोगी हुन्छ।

प्रश्न ७: मोटरसाइकलमा कति जना र कति सामान राखेर यात्रा गर्नुपर्छ?

उत्तर: मोटरसाइकलमा चालकसहित कानुनले अनुमति दिएको सङ्ख्याभन्दा बढी व्यक्ति राख्नु हुँदैन। यात्रुको तौल र सामानका कारण मोटरसाइकलको सन्तुलन बिग्रन सक्छ। भारी सामान झुन्ड्याउने, ऐना वा ह्यान्डल छेक्ने गरी सामान राख्ने र पछाडि असन्तुलित भार बोक्ने काम गर्नु हुँदैन। लामो यात्रामा आवश्यक सामान सुरक्षित रूपमा बाँधेर मात्र लैजानुपर्छ।

प्रश्न ८: लामो यात्रा गर्दा खानपान र स्वास्थ्यमा के ध्यान दिनुपर्छ?

उत्तर: यात्रा सुरु गर्नुअघि पर्याप्त निद्रा लिनुपर्छ। शरीरमा पानीको कमी हुन नदिन समय–समयमा पानी पिउनुपर्छ र आवश्यकताअनुसार हल्का खाना खानुपर्छ। अत्यधिक थकान, चक्कर, टाउको दुखाइ वा अस्वस्थता महसुस भएमा यात्रा रोक्नुपर्छ। मदिरा वा लागू पदार्थ सेवन गरेर मोटरसाइकल चलाउनु हुँदैन। निद्रा लाग्ने औषधि वा अन्य औषधि सेवन गरेको अवस्थामा त्यसले सवारी चलाउने क्षमतामा पार्ने असरबारे चिकित्सक वा औषधिविज्ञको सल्लाह लिनुपर्छ।

प्रश्न ९: यात्राका क्रममा ओभरटेक गर्दा के कुरामा ध्यान दिने?

उत्तर: अगाडिको सडक स्पष्ट देखिएको, पर्याप्त खाली ठाउँ भएको र ओभरटेक गर्न कानुनी रूपमा अनुमति भएको अवस्थामा मात्र ओभरटेक गर्नुपर्छ। घुम्ती, उकालोको टुप्पो, पुल, साँघुरो सडक, पैदलयात्रीको चाप भएको क्षेत्र र अगाडिको दृश्य अस्पष्ट भएको ठाउँमा ओभरटेक गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। ओभरटेक गर्नुअघि ऐना हेर्ने, इन्डिकेटर दिने र अन्य सवारीसाधनको अवस्थाबारे निश्चित हुने गर्नुपर्छ। अनावश्यक प्रतिस्पर्धा र हतारले दुर्घटनाको जोखिम बढाउँछ।

प्रश्न १०: दशैँको भीडभाडमा अरू सवारीसाधनसँग कसरी व्यवहार गर्ने?

उत्तर: दशैँमा सडकमा निजी सवारीसाधन, सार्वजनिक बस, मालवाहक गाडी तथा पैदलयात्रीको चाप बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा धैर्य राख्नुपर्छ। अगाडिको सवारीसाधनसँग सुरक्षित दूरी कायम गर्ने, अन्धो मोडमा सावधानी अपनाउने र ठूला सवारीसाधनको नजिक अनावश्यक रूपमा नचल्ने गर्नुपर्छ। अनावश्यक हर्न बजाउने, बाटो मिच्ने र ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने काम गर्नु हुँदैन। सडकमा आफू मात्र नभई अरूको सुरक्षासमेत महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने कुरा बिर्सनु हुँदैन।

प्रश्न ११: रातिको समयमा लामो दूरीको मोटरसाइकल यात्रा गर्नु कत्तिको सुरक्षित हुन्छ?

उत्तर: सम्भव भएसम्म लामो दूरीको यात्रा दिनको उज्यालोमा गर्नु राम्रो हुन्छ। रातिको समयमा दृश्यता कम हुने, विपरीत दिशाबाट आउने सवारीसाधनको बत्तीले आँखा झिमिक्क हुने र सडकका खाल्डाखुल्डी नदेखिने समस्या हुन सक्छ। बाध्यतावश राति यात्रा गर्नुपरेमा हेडलाइट तथा ब्रेक लाइट ठीक अवस्थामा राख्ने, गति कम गर्ने र थकान लागेमा सुरक्षित स्थानमा आराम गर्ने गर्नुपर्छ। मौसम खराब भएको वा सडकको अवस्था जोखिमपूर्ण भएको अवस्थामा यात्रा स्थगित गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

प्रश्न १२: यात्राका क्रममा दुर्घटना वा आकस्मिक समस्या परेमा के गर्ने?

उत्तर: मोटरसाइकल बिग्रिएमा वा अन्य समस्या आएमा सडकको मुख्य बहावबाट टाढा सुरक्षित स्थानमा रोकिनुपर्छ र आवश्यक परेमा अरूलाई देखिने गरी चेतावनी सङ्केत दिनुपर्छ। दुर्घटना भएको अवस्थामा आफू र अन्य घाइतेको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने, तत्काल आवश्यक सहायता बोलाउने र घाइतेलाई अनावश्यक रूपमा नचलाउने गर्नुपर्छ। गम्भीर रक्तस्राव भएमा सुरक्षित रूपमा प्राथमिक उपचार दिनुपर्छ। आपत्कालीन सहयोगका लागि नेपाल प्रहरीको १०० नम्बरमा सम्पर्क गर्न सकिन्छ। सम्भव भएसम्म आफ्नो यात्राको मार्ग र अनुमानित आगमन समय परिवारलाई जानकारी दिनुपर्छ।

प्रश्न १३: दशैँमा घर पुग्ने हतारले दुर्घटनाको जोखिम कसरी बढाउँछ?

उत्तर: लामो समयदेखि परिवारसँग भेट नभएका कारण दशैँमा घर छिटो पुग्ने चाहना स्वाभाविक हुन्छ। तर यही हतारले तीव्र गति, गलत ओभरटेक, ट्राफिक नियमको उल्लङ्घन र थकित अवस्थामा यात्रा गर्ने जोखिम बढाउन सक्छ। घर पुग्न केही समय ढिलो हुनु असुविधा हुन सक्छ, तर दुर्घटनाले जीवनभरको पीडा दिन सक्छ। त्यसैले यात्रा सुरु गर्नुअघि पर्याप्त समय छुट्याउने र सुरक्षित रूपमा गन्तव्यमा पुग्नुलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुपर्छ।

प्रश्न १४: मोटरसाइकलमा लामो यात्रा गर्दा कुन–कुन सामग्री साथमा राख्नु उपयोगी हुन्छ?

उत्तर: यात्राको प्रकृति र दूरीअनुसार निम्न सामग्री साथमा राख्न सकिन्छ:

• गुणस्तरीय हेल्मेट र आवश्यक सुरक्षात्मक पोसाक।
• वर्षाबाट जोगिन रेनकोट तथा आवश्यकताअनुसार न्यानो कपडा।
• मोबाइल फोन, चार्जर वा पावर बैंक।
• पिउने पानी र हल्का खानेकुरा।
• प्राथमिक उपचार सामग्री।
• मोटरसाइकलको आवश्यक औजार र पङ्चर मर्मतका लागि उपयोगी सामग्री।
• आवश्यक कागजात र आपत्कालीन सम्पर्क नम्बर।

सामान धेरै बोकेर मोटरसाइकलको सन्तुलन बिगार्नु हुँदैन। आफ्नो मोटरसाइकल र यात्राको आवश्यकताअनुसार सामग्री छनोट गर्नुपर्छ।

प्रश्न १५: दशैँको यात्रा सुरक्षित बनाउन चालकले कस्तो मानसिकता राख्नुपर्छ?

उत्तर: सुरक्षित यात्रा केवल मोटरसाइकलको अवस्था र सडकको सुविधामा मात्र निर्भर हुँदैन, चालकको व्यवहारमा पनि उत्तिकै निर्भर हुन्छ। त्यसैले धैर्य, अनुशासन र जिम्मेवारीका साथ सवारी चलाउनुपर्छ। आफूलाई मात्र होइन, पछाडि बस्ने यात्रु, पैदलयात्री र अन्य सवारीचालकलाई समेत सुरक्षित राख्ने सोच आवश्यक छ। ट्राफिक नियमको पालना गर्नु र जोखिम देखिएमा यात्रा रोक्नु जिम्मेवार चालकको पहिचान हो।